Mạng xã hội mở ra nhiều cơ hội học tập, tìm kiếm thông tin, kết nối bạn bè nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro thông tin sai lệch, bạo lực ngôn từ, xâm hại quyền riêng tư. Trang bị cho học sinh bản lĩnh và kỹ năng ứng xử văn minh để làm chủ không gian mạng là nhiệm vụ quan trọng trong kỷ nguyên số.
Thực tế hiện nay, không ít học sinh dành nhiều giờ mỗi ngày để tham gia mạng xã hội. Một số em bị cuốn vào các trào lưu phản cảm, thậm chí có hành vi bình luận, chia sẻ thiếu kiểm chứng, để lại hậu quả tiêu cực. Có những trường hợp chỉ vì những mâu thuẫn nhỏ trên mạng nhưng dẫn đến cãi vã, đe dọa, thậm chí hẹn gặp nhau và sử dụng hung khí đánh nhau gây hậu quả nghiêm trọng. Điều đó cho thấy, các em cần được trang bị kỹ năng nhận biết và xử lý thông tin để có thể ứng xử văn minh trên không gian mạng: Biết phân biệt tin tốt và tin xấu; biết kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ; sử dụng ngôn từ lịch sự, không xúc phạm, không tham gia vào các cuộc tranh cãi vô bổ; tôn trọng quyền riêng tư của người khác và bảo mật thông tin cá nhân của chính mình.
Để bảo vệ học sinh trước những luồng thông tin độc hại, điều quan trọng trước hết là phải trang bị cho các em một “lá chắn tinh thần” vững vàng. Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục đã bước đầu đưa nội dung giáo dục kỹ năng số và văn hóa ứng xử trên không gian mạng vào hoạt động ngoại khóa. Các buổi tọa đàm với chuyên gia an ninh mạng, nhà tâm lý, các diễn giả trẻ… đã góp phần nâng cao nhận thức cho học sinh. Bên cạnh đó, việc tổ chức các cuộc thi, diễn đàn “Học sinh với văn hóa ứng xử trên mạng” cũng tạo cơ hội để các em chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau. Trong đó, tập trung vào các nội dung như: Giáo dục Luật An ninh mạng; các nội dung Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội; thông tin các vụ lừa đảo, kích động trên mạng xã hội trong thời gian qua. Cùng với đó, hướng dẫn học sinh kỹ năng khai thác, sử dụng thông tin chính thống trên internet, mạng xã hội; cách phát hiện và ứng xử với những thông tin xấu, độc; tổ chức các chuyên đề về kỹ năng ứng xử văn hóa trên mạng xã hội cho học sinh với nhiều thông điệp ý nghĩa như: “Nội dung lành, lướt mạng sạch”; “Thông tin là tài sản, tài khoản là riêng tư”; “Đưa tin có trách nhiệm, dẫn tin đã kiểm nghiệm”...; tích cực triển khai phong trào mỗi ngày 1 tin tốt, mỗi tuần 1 câu chuyện đẹp để lấy cái đẹp dẹp cái xấu.
Ngoài ra, nhà trường, gia đình cũng cần đồng hành với con trong việc sử dụng mạng xã hội. Cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện, lắng nghe, định hướng cho con cách tiếp cận thông tin. Khi con gặp phải tình huống tiêu cực cần kịp thời hỗ trợ, động viên và phối hợp với thầy cô để giải quyết. cùng với việc tuyên truyền, việc đồng hành với học sinh trên môi trường mạng xã hội thực sự cần thiết, giúp các em có những kỹ năng cơ bản để xử lý thông tin cũng như ứng xử có văn hóa.
Ứng xử văn minh trên không gian mạng không chỉ là kỹ năng cần thiết của học sinh mà còn là trách nhiệm của cả cộng đồng. Một môi trường mạng an toàn, tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện, nuôi dưỡng nhân cách và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội. Có thể nói, xây dựng kỹ năng ứng xử văn minh trên môi trường mạng chính là góp phần hình thành thế hệ công dân số bản lĩnh, nhân ái và trách nhiệm. Đây không chỉ là nền tảng để học sinh học tập, kết nối hiệu quả, mà còn là hành trang quan trọng để vững bước vào thời đại công nghệ số.
